Endometrioza to wciąż zagadkowa choroba, związana z rozrostem błony śluzowej macicy (endometrium) poza jamą macicy. Dotyka ona przede wszystkim młode kobiety w wieku rozrodczym i dziewczynki. Przy prawidłowym funkcjonowaniu organizmu, endometrium co miesiąc wzrasta w jamie macicy i złuszcza się w trakcie miesiączki. W przypadku chorych na endometriozę, komórki tej tkanki pojawiają się i w cyklu menstruacyjnym wzrastają w różnych częściach ciała. Najczęściej narośle śluzówki macicy pojawiają się w jamie brzusznej – m.in. na jajnikach, jajowodach czy w otrzewnej miednicy, powodując ból i inne dolegliwości, jednak zdiagnozowano także przypadki w innych miejscach.

Endometrioza może mieć poważne konsekwencje, w tym wiązać się niepłodnością oraz podwyższonym ryzykiem zachorowania na raka. Objawy zazwyczaj nasilają się z czasem, choć w niektórych pacjentek zaobserwowano ich cykliczne ustępowanie i nawroty. Warto z wyprzedzeniem zdiagnozować przyczynę dolegliwości mogących wskazywać na endometriozę i rozpocząć odpowiednie postępowania medyczne.

Przyczyny endometriozy

Choć powstało kilka teorii o źródłach endometriozy, żadna nie doczekała się ostatecznego potwierdzenia. Brakuje także ujęcia, które opisywałoby i wyjaśniało wszystkie mechanizmy powstawania choroby. Utrudnia to opracowanie działań profilaktycznych i standardowego, skutecznego sposobu leczenia endometriozy.

Najpopularniejsze teorie wśród przyczyn endometriozy wymieniają cofanie się komórek endometrium do jamy ciała (miesiączkowanie wsteczne), uwarunkowania genetyczne, zaburzenia immunologiczne, metaplazję, transport komórek poprzez układ limfatyczny i naczynia krwionośne czy czynniki środowiskowe. Na zagadnienie jednak coraz częściej spogląda się kompleksowo, traktując każdy z wymienionych powodów jako pewną składową.

Większość naukowców zajmujących się badaniem i odkrywaniem przyczyn powstawania endometriozy wskazuje na wpływ estrogenu na rozwój choroby. Z tego powodu znaczna część terapii mających na celu przeciwdziałanie endometriozie koncentruje się na ograniczeniu ilości tego hormonu w ciele kobiety. Jednocześnie nadal nie wypracowano jednego sposobu postępowania w leczeniu choroby. 

Objawy endometriozy

Najczęstszym objawem endometriozy są bóle w okolicach miednicy, nasilające się w ramach cyklu menstruacyjnego. Dolegliwości u chorych kobiet mogą być w szczególności odczuwalne podczas miesiączki, w trakcie owulacji, w jelitach podczas okresu, podczas oddawania moczu, w trakcie lub po stosunkach płciowych oraz w dolnej części pleców. Warto skonsultować się z lekarzem także w przypadku częstych biegunek, zatwardzeń lub wzdęć oraz długotrwałego uczucia przemęczenia, słabości czy rozbicia. O endometriozie mogą także świadczyć problemy z zajściem w ciążę, za każdym razem jednak stwierdzenie choroby wiązać się musi z wykluczeniem innych przyczyn niepłodności i przeprowadzeniem specjalistycznych badań.

Diagnostyka i leczenie

Ze względu na niejednoznaczność przyczyn endometriozy, także diagnostyka choroby jest utrudniona. Jako złoty standard traktowane jest przeprowadzenie laparoskopii, umożliwiającej najczęściej ostateczne zweryfikowanie i potwierdzenie diagnozy. Dodatkowo wykonuje się również badania USG, badanie histopatologiczne oraz CA – 124.

Leczenie endometripozy ma najczęściej dwa cele – wyeliminowanie objawów choroby oraz leczenie zaburzeń płodności. Lekarze zalecają w zależności od indywidulanej sytuacji pacjentki leczenie farmakologiczne lub operacyjne, a w przypadku kobiet planujących powiększenie rodziny – zastosowanie technik wspomaganego rozrodu (indukcja owulacji, zapłodnienie pozaustrojowe in vitro).